Sedimantasyon nedir sorusunun k\u0131sa yan\u0131t\u0131: sedimantasyon (eritrosit sedimantasyon h\u0131z\u0131, ESR), kan \u00f6rne\u011findeki alyuvarlar\u0131n bir t\u00fcp\u00fcn dibine ne kadar h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00e7en testtir. V\u00fccutta iltihap oldu\u011funda alyuvarlar daha h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6ker; bu nedenle test iltihab\u0131n dolayl\u0131 bir g\u00f6stergesi say\u0131l\u0131r. Ancak hangi durumdan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemez ve tek ba\u015f\u0131na tan\u0131 koydurmaz.<\/p>\n
Bu sayfada testin nas\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, neden nedene \u00f6zg\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131, ne zaman istendi\u011fi, referans aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n nas\u0131l okundu\u011fu, y\u00fcksek ve d\u00fc\u015f\u00fck sonucun genel anlam\u0131, CRP ile birlikte de\u011ferlendirilmesi ve sonucu etkileyen durumlar anlat\u0131lmaktad\u0131r. Bilgiler genel bilgilendirme ama\u00e7l\u0131d\u0131r; ki\u015fisel de\u011ferlendirme i\u00e7in hekime ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\n\u00d6zet<\/strong>
\n– ESR, alyuvarlar\u0131n t\u00fcpte \u00e7\u00f6kme h\u0131z\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7er; iltihab\u0131n dolayl\u0131 bir g\u00f6stergesidir.
\n– Test hangi durumun iltihaba yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemez; y\u00fcksek de normal de tek ba\u015f\u0131na bir tabloyu do\u011frulamaz ya da d\u0131\u015flamaz.
\n– “Sedimantasyon ka\u00e7 olmal\u0131” sorusunun tek bir yan\u0131t\u0131 yoktur: normal de\u011fer ya\u015fa ve cinsiyete g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\n– Gebelik, adet d\u00f6nemi, ya\u015flanma, kullan\u0131lan ila\u00e7lar gibi etkenler sonucu de\u011fi\u015ftirebilir.
\n– CRP genellikle ESR ile birlikte istenir; yorum ve karar hekime aittir.<\/p>\n<\/blockquote>\nSedimantasyon Nedir? Alyuvarlar Neden \u00c7\u00f6ker?<\/h2>\n
Sedimantasyon tahlili olarak da an\u0131lan bu test, kan \u00f6rne\u011findeki alyuvarlar\u0131n \u00e7\u00f6kme h\u0131z\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7er. Sedimantasyon h\u0131z\u0131, alyuvarlar\u0131n (eritrosit) uzun ve ince bir t\u00fcpte, belirli bir s\u00fcrede dibe \u00e7\u00f6kme h\u0131z\u0131d\u0131r. Testte al\u0131nan kan \u00f6rne\u011fi bu t\u00fcpe konur ve alyuvarlar\u0131n ne kadar h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Test ad\u0131 laboratuvar raporlar\u0131nda “sedimantasyon”, “sedimentasyon”, “ESR” ya da “Westergren sedimantasyon h\u0131z\u0131” olarak ge\u00e7er; hepsi ayn\u0131 testi anlat\u0131r (MedlinePlus, ESR). Test ad\u0131ndaki “1. saat” ifadesi, de\u011ferin ilk saatin sonunda okundu\u011funu belirtir; sedimantasyon testinin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131<\/a> test sayfas\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n
Alyuvarlar normalde yava\u015f \u00e7\u00f6ker. \u0130ltihap oldu\u011funda ise alyuvarlar birbirine yap\u0131\u015f\u0131p k\u00fcmeler olu\u015fturur; bu k\u00fcmeler tek tek alyuvarlardan a\u011f\u0131r oldu\u011fu i\u00e7in daha h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6ker. \u00c7\u00f6kme h\u0131z\u0131 ne kadar fazlaysa, iltihab\u0131n o kadar fazla olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr (MedlinePlus, ESR).<\/p>\n
ESR Neden Nedene \u00d6zg\u00fc De\u011fildir?<\/h2>\n
Sedimantasyon, iltihab\u0131 genel olarak g\u00f6sterir; ama hangi durumdan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermez. MedlinePlus, ESR testinin tek ba\u015f\u0131na iltihaba yol a\u00e7an durumu tan\u0131mlayamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Tersine, iltihaba yol a\u00e7an bir durum olsa bile ESR sonucunun normal \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Bu y\u00fczden sedimantasyon sonucu hekim taraf\u0131ndan belirtiler, \u00f6yk\u00fc, muayene ve ba\u015fka testlerle birlikte yorumlan\u0131r. Sonu\u00e7 tek ba\u015f\u0131na bir tan\u0131y\u0131 do\u011frulamak ya da d\u0131\u015flamak i\u00e7in kullan\u0131lmaz.<\/p>\n
Hekim Neden ESR \u0130steyebilir?<\/h2>\n
Sedimantasyon, hekim istemiyle yap\u0131l\u0131r. MedlinePlus’a g\u00f6re test, iltihaba yol a\u00e7an bir durumun belirtileri oldu\u011funda istenebilir; mevcut bir durumun izlemi i\u00e7in de kullan\u0131labilir. Hekim hangi yak\u0131nmalar\u0131n bu testi gerektirdi\u011fine ki\u015finin durumuna g\u00f6re karar verir. Sonu\u00e7, ba\u015fka tahlillerle birlikte bir tablo olu\u015fturur; hemogram gibi testler de ayn\u0131 de\u011ferlendirmede yer alabilir. Sedimantasyon hemogram\u0131n par\u00e7as\u0131 de\u011fil, ayr\u0131 bir testtir. Bkz. Hemogram Nedir?<\/a>.<\/p>\n
Sedimantasyon Ka\u00e7 Olmal\u0131? Referans Aral\u0131\u011f\u0131 Nas\u0131l Okunur?<\/h2>\n
Sedimantasyon i\u00e7in herkes i\u00e7in ge\u00e7erli tek bir de\u011fer yoktur. MedlinePlus, normal ESR d\u00fczeyinin ya\u015fa ve cinsiyete g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011fini belirtir. Referans aral\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ca kullan\u0131lan y\u00f6nteme ve laboratuvara g\u00f6re de farkl\u0131la\u015fabilir; sonu\u00e7 raporda yazan aral\u0131kla birlikte de\u011ferlendirilir.<\/p>\n
Sedimantasyonda referans aral\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nteme, ya\u015fa ve cinsiyete g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011finden sonu\u00e7, raporda yazan laboratuvar aral\u0131\u011f\u0131yla de\u011ferlendirilir.<\/p>\n
Ya\u015fa g\u00f6re \u00fcst s\u0131n\u0131r: Miller kural\u0131<\/h3>\n
Westergren y\u00f6ntemiyle \u00f6l\u00e7\u00fclen sedimantasyon i\u00e7in Miller ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (BMJ, 1983) \u00f6nerdi\u011fi basit kurala g\u00f6re, ya\u015fa g\u00f6re \u00fcst s\u0131n\u0131r erkekte ya\u015f\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnmesiyle, kad\u0131nda ya\u015fa on eklenip ikiye b\u00f6l\u00fcnmesiyle hesaplan\u0131r (mm\/saat). Bu kural laboratuvar\u0131n referans aral\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir; ya\u015f\u0131n sonuca etkisini g\u00f6steren yakla\u015f\u0131k bir hesapt\u0131r ve hekim de\u011ferlendirmesinin yerine ge\u00e7mez.<\/p>\n\n