Faktör XIII (Fibrinaz)

Faktör XIII (Fibrinaz) Testi Nedir?

Faktör XIII (Fibrinaz), laboratuvar ortamında değerlendirilen bir biyokimya testidir. Değerlendirme çoğu zaman plazma (sitrat) (dondurulmuş) örneği üzerinden planlanır.

Faktor XIII, fibrini capraz baglarla stabilize eden bir transglutaminaz enzimidir. Trombin tarafindan aktive edilir ve fibrin monomerlerini kovalent baglarla birlestirerek mekanik olarak guclu ve fibrinolize direncli bir pihti olusturur. Eksikliginde PT ve APTT normaldir; tani icin ozel testler gerekir.

Bu testin klinik anlamı; istem nedeni, hastanın yakınmaları, yaşı, eşlik eden hastalıkları, kullanılan yöntem ve diğer laboratuvar bulguları ile birlikte değerlendirilir. Bu nedenle sonuç, tek başına değil, bütüncül tıbbi çerçeve içinde yorumlanmalıdır.

Faktör XIII (Fibrinaz) Hangi Durumlarda İstenir?

Faktör XIII (Fibrinaz) testi, hekim tarafından klinik gereklilik görülen durumlarda istenebilir. İstem gerekçesi hastanın mevcut tablosuna göre değişebilir.

• PT ve APTT normal olmasina ragmen kanama egilimi olan hastalarda
• Gecikmi kanama (cerrahi sonrasi 24-48 saat icinde baslayan kanama)
• Yenidoganda gobek kordonundan uzamis kanama
• Tekrarlayan dusuk (habitual abortus) arastirmasi
• Yara iyilesmesi bozuklugu degerlendirmesi
• Intrakraniyal kanama oykusu olan hastalarda
• Aile taramasi

Aynı test farklı hastalarda farklı klinik sorulara yanıt aramak amacıyla kullanılabildiği için, nihai değerlendirme her zaman kişisel tıbbi öykü ve muayene bulguları ile birlikte yapılmalıdır.

Faktör XIII (Fibrinaz) Testi Öncesi Hazırlık

Hazırlık gereksinimi; testin türüne, numune yapısına ve laboratuvarın çalışma kurallarına göre değişebilir. Test öncesinde laboratuvarın ve hekimin verdiği talimatlar esas alınmalıdır.

• Ozel bir hazirlik gerektirmez.
• Faktor XIII konsantresi veya TDP alan hastalar bildirilmelidir.

Kullanılan ilaçlar, takviyeler, yakın dönemde geçirilen hastalıklar ve eşlik eden kronik durumlar sonucun yorumlanmasını etkileyebileceği için sağlık profesyoneli ile paylaşılmalıdır.

Faktör XIII (Fibrinaz) Testi Nasıl Yapılır?

Faktör XIII (Fibrinaz) testi, uygun biyolojik örnek alındıktan sonra laboratuvarın belirlediği yöntemle çalışılır. Numunenin doğru zamanda, uygun kapta ve uygun taşıma koşullarında ulaştırılması test kalitesi açısından önem taşır.

• Sodyum sitratli (mavi kapakli) tupe venoz kan alinir.
• Kalitatif tarama testi: %5 urea veya %1 monoklorasetik asit icerisinde pihti cozunurluk testi
• Kantitatif: Kromojenik veya immunolojik yontemle aktivite/antijen olculur.

Bazı durumlarda örnek kalitesi, numune miktarı, taşıma süresi veya teknik tekrar gereksinimi raporlama süresini ve sonucun güvenilirliğini etkileyebilir.

Faktör XIII (Fibrinaz) Testi Kaç Günde Çıkar?

Mevcut laboratuvar bilgisine göre bu test için raporlama süresi: 2 gün sonra 18:00 şeklindedir.

Numunenin kabul zamanı, laboratuvarın çalışma planı, resmi tatiller veya gerektiğinde tekrar çalışma gibi etkenler sonucu etkileyebileceği için en güncel bilgi rapor tarihi üzerinden değerlendirilmelidir.

Referans Değerleri ve Sonuçların Değerlendirilmesi

Parametre	Normal Deger
Faktor XIII aktivitesi	%70 – 140
Pihti cozunurluk testi	24 saatte pihti cozulmemeli

*Not: Pihti cozunurluk testinde pihtinin urea veya asit icinde cozulmesi Faktor XIII eksikligini dusundurur (<%1-5 duzeylerde pozitif olur).*

Referans bilgileri; kullanılan yöntem, yaş grubu, biyolojik örnek tipi ve laboratuvar standardına göre değişebileceğinden, rapor üzerinde yer alan laboratuvar yorumu esas alınmalıdır.

Faktör XIII (Fibrinaz) Sonucu Nasıl Yorumlanır?

Test sonucu tek başına kesin tanı koydurmaz. Sonuç; klinik bulgular, diğer laboratuvar verileri ve gerekli görüldüğünde ek incelemeler ile birlikte değerlendirilir.

Dusuk Faktor XIII

• Konjenital Faktor XIII eksikligi (nadir; otozomal resesif, ~1:2.000.000)
• DIC
• Karaciger hastaligi
• Inflamatuvar barsak hastaligi
• Henoch-Schonlein purpurasi
• Edinilmis Faktor XIII inhibitoru (cok nadir; izoniazid, fenitoin ile iliskilendirilmis)
• Major cerrahi sonrasi (tuketim)

Klinik Ozellikler

• Konjenital eksiklikte tipik bulgular:

– Gobek kordonundan uzamis kanama (%80 vakada)

– Intrakraniyal kanama riski (%30’a kadar – yasamı tehdit edici)

– Gecikmi kanama (cerrahi/travma sonrasi 24-48 saat gecmeden)

– Yara iyilesmesinde bozukluk

– Kadinlarda tekrarlayan dusukler

• PT ve APTT normaldir; standart koagulasyon taramasi ile tani konulamaz
• Profilaktik Faktor XIII konsantresi tedavisi ile kanama prevansiyonu saglanir

Özellikle sınırda, düşük düzeyli veya beklenmeyen sonuçlarda klinik korelasyon gerekir. Gerektiğinde tekrar test, panel değerlendirmesi veya ek laboratuvar incelemeleri planlanabilir.

Testin Sınırlılıkları

Her laboratuvar testinde olduğu gibi bu incelemenin de bazı sınırlılıkları vardır. Sonuç; örnek kalitesi, örnekleme zamanı, taşıma koşulları ve klinik bağlamdan etkilenebilir.

• Tek bir laboratuvar sonucu, klinik çerçeve dışında eksik yorumlanabilir.
• Uygun olmayan numune kalitesi sonucun güvenilirliğini azaltabilir.
• Gerektiğinde ek testler olmadan tek başına karar vermek yanıltıcı olabilir.

Olası Riskler

Risk çoğunlukla numune alma ve numune yönetimi süreci ile ilişkilidir. Testin kendisinden çok, örneğin alınması ve uygun koşullarda çalışılması önem taşır.

• Venoz kan alimina bagli hafif agri ve morarma olabilir.
• Testin kendisine ozgu ciddi bir risk bulunmamaktadir.